Fiilde Çatı

Türkçede her bir konunun birbiriyle bağlantısı olduğunu, her birinin bir zincirin halkası gibi birbirine sarıldığını belirterek; fiilde çatı konusunu daha rahat anlayabilmeniz için “cümlenin öğeleri, fiiller ve ekler” konularını daha önce öğrenmiş olmanızı tavsiye ediyoruz. Peki neden özellikle bu konular? Çünkü “fiilde çatı” konusu ile ilgili sorularda;

1) İlk olarak cümledeki yüklem bulunmakta,

2) Daha sonra bu yüklemin fiil olup olmadığı tespit edilmekte,

3) Yüklemin fiil olduğu anlaşıldıktan sonra bu eylemin cümledeki özne ve nesne ile olan ilişkisi incelenmekte,

4) Bunu incelerken de ayrıca fiilin içinde bulunan bazı ekler de göz önünde bulundurulmaktadır.

          O halde “Yüklem olan fiilin cümledeki özne ve nesne ile olan ilişkisine “fiilde çatı” denir.” tanımını kullanabiliriz. Bu tanıma dikkat ettiğinizde çatı konusunun sadece yüklemi fiil olan cümlelerdeincelenebildiğini görebilirsiniz. Yani yüklemi isim olan cümlelerde (isim cümleleri) çatı konusunu incelemeniz mümkün değildir. Özellikle bu durumla ilgili “Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, çatı özelliği aranmaz?” gibi bir soru kalıbı ile karşılaşırsınız. Bu soru kalıbında bizden istenen yüklemi isim olan cümleyi bulmamızdır. Örneğin aşağıdaki cümlelerde fiil çatısı aranmaz.

• Rahat bir işim, sıcak bir odam var. (isim cümlesi)
• Simurg, Kaf Dağı’nın ardında yaşayan, kuşların sultanı bir masal kuşudur. (isim cümlesi)
• Ceviz, bu tür açık alanlar için vazgeçilmez bir ağaçtır. (isim cümlesi)